Werkgroep Genealogie en Historisch Onderzoek
Tips voor trips in het Kromme Rijngebied
Recensies
Dood en begraven door de eeuwen heen
Op deze foto is goed te zien dat begraafplaats Soestbergen als "aards paradijs" park door Zocher is ontworpen.
Een oase van rust in de drukke stad. (Kijk onderaan deze pagina voor meer foto's)
De excursie
Op zaterdag 15 mei organiseerde Tussen Rijn en Lek een bijzonder dagje met een lezing in de morgen over dood en begraven, een kleine excursie in de middag over begraafplaats Soestbergen met aansluitend een rondleiding door het atelier en de expositieruimte van steenhouwerij Joh. Jansen. De locatie heet in goed Utrechts: Het Luie End.
Immers aan de Koningsweg in Utrecht staat aan de ene kant het Huis van Bewaring, waarin het Pieter Baan Centrum gevestigd is en aan de andere kant ligt de unieke begraafplaats Soestbergen, rond 1830 ontworpen door de beroemde parkarchitect Zocher. Dus aan de ene kant zitten ze en aan de andere kant liggen ze.
Voor de lezing mocht Tussen Rijn en Lek gebruik maken van het gebouw van het Rode Kruis, tegenover de begraafplaats aan de Koningsweg.
Er konden ongeveer 30 mensen deelnemen. De historische kring was benieuwd of er belangstelling zou zijn voor zo'n "hele dag" in het teken van één onderwerp. Die was er...
Zo'n 32 mensen meldde zich aan en zij waren na afloop unaniem enthousiast.
Bart Rietveld nam ons 's morgens mee in de bijzondere wereld van dood en begraven door de eeuwen heen. Hij leidde ons met verve en unieke afbeeldingen langs grafheuvels, graftempels, knekelhuizen, rijke stinkerds in kerken en begraafplaatsen. Iedereen was het erover eens dat we blij mochten zijn met de begraafwet uit 1829, waarin het begraven in kerken (soms overvol) en kleine begraafplaatsen in steden en dorpen verboden werd. Vanaf dat moment ontstaan er aparte begraafplaatsen, aan de rand van of buiten de steden gelegen.
Begraafplaats Soestbergen is ook zo ontstaan. Jan David Zocher jr heeft deze begraafplaats in 1830 in opdracht ontworpen. hij deed dat in de voor die tijd kenmerkende Engelse Landschapsstijl. De bedoeling was door de schoonheid van het park en de natuur de bezoekers in een melancholische stemming te brengen. Van begin af aan is Soestbergen ook bedoeld als stads wandelpark. Uniek is de cirkelvormige, in twee lagen trapsgewijs oplopende grafheuvel Het is de enige Frans Neoclassicistische grafheuvel in Europa.
De heer W van Dijk die ons over Soestbergen gidste was jarenlang (tot 2005) hoofd van de Utrechtse begraafplaatsen. Hij vergastte ons op vele ontroerende dan wel hilarische anekdotes, maar vooral ook op veel kennis van zaken, niet alleen wat betreft de grafmonumenten, maar ook van de buitengewoon mooie natuur op deze begraafplaats.
Er liggen nogal wat bekende Nederlanders begraven, zoals de dichter/schrijver/predikant Nicolaas Beets, die een zeer eenvoudig graf heeft, op eigen verzoek. Ook Gerrit Rietveld ligt er begraven; zijn zonen ontwierpen het (ook bescheiden) grafmonument. Een opvallend monument staat op het graf van vice-admiraal Koopman. Zijn wapenfeiten staan pontificaal verbeeld in een hardstenen monument van 4 meter hoog. Er zijn twee mausolea op Soestbergen en ook de oprichter van het KNMI, Buys Ballot ligt er.Verder ligt de oprichter van het KNMI, Buys Ballot er. Overigens wordt er nog steeds begraven op Soestbergen.
Na de rondleiding over de begraafplaats werden we ontvangen in de werkplaats door Mw. Hop van steenhouwerij Joh. Jansen. De firma zit al als sinds 1924 op deze plek tegenover Soestbergen; voor steenhouwers een mooie plek dus. Omdat Johan Jansen geen opvolgers had heeft San Hop, beeldend kunstenaar en al werkzaam voor Jansen de zaak overgenomen. Zij werkt met een technische en creatief team in een lange traditie van steenhouwersvakwerk.
Naast machinaal vervaardigd grafwerk, maken zij vaak handmatig gehakte monumenten. Het is niet voor niets dat er verschillende beeldend kunstenaars aan deze steenhouwerij verbonden zijn. In alle gevallen dat men het verzoek doet een monument(je) in steen te willen laten maken staat de persoonlijke benadering voorop. Steenhouwerij Joh. Jansen wil bewust kleinschalig blijven om het contact tussen ontwerper/kunstenaar en opdrachtgever zo persoonlijk mogelijk te laten zijn. En er is veel mogelijk. We zagen prachtige en indrukwekkende handgehakte monumenten. De demonstraties van het letterhakken (handmatig) en inslijpen (met een machine; zie foto) waren buitengewoon boeiend.
Wie bij hen iets besteld, is zeker van een uniek kunstwerk.
Als afsluiting kregen de deelnemers aan deze excursie een hapje en een drankje aangeboden door San Hop en haar medewerkers.
Een lekker einde van een heel bijzondere dag. Wellicht voor herhaling vatbaar.
Foto's:
In de Romeinse tijd maakte men gigantische graftempels.
Er waren hele straten en stadsdelen waar alleen grafmonumenten stonden.
Dit is een beeld van de Via Appia.
Eeuwenlang begroef men de doden in de kerk.
Dat gebeurde continu, 24 uur per etmaal. Dus altijd was er wel een grafdelver die een graf groef.
Wie goed kijkt, kan zien dat in de aarde naast de kuil nog de resten van de vorige bewoner liggen.
Gerrit Rietveld rust in dit aardse paradijs onder een eenvoudig door zijn zonen ontworpen grafmonument.
Een van de steenhouwers van de firma Joh. Jansen geconcentreerd aan het werk.
Met uiterste precisie wordt de machine ingesteld en de letters ingeslepen.