Verloren erfgoed: de Duikersluis in de afdamming van 1122

Bijna 5 eeuwen lang was er een sluis/duiker inlaat om het water van de Rijn naar de grachten van Wijk bij Duurstede en de Kromme Rijn te leiden (Het huidige inundatie-kanaal, onderdeel van de Nieuw Hollandse Waterlinie werd pas in de 19de eeuw aangelegd).

Deze duikersluis was de belangrijkste ‘kraan’ voor de Kromme Rijnstreek en ver daar buiten en was om die reden ook eeuwenlang een twistpunt: onder het motto  “wie de sleutel heeft, is de baas over het water!”. Het markeerde ook de overgang van Rijn naar Lek. Helaas bij een eerdere dijkverbetering in 1988 werd deze duikersluis afgesloten en dichtgestort met beton en is nu totaal verdwenen.

Het jaar 2022 nadert echter met rappe schreden en dan is het precies 900 jaar dat de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede werd afgedamd. In samenhang met het project Sterke Lekdijk, een dijkversterking die in de komende jaren zijn beslag krijgt, is dit een uitstekende gelegenheid om hier aandacht aan te schenken en deze historische locatie van een blijvende markering te voorzien door de (gedeeltelijke) herbouw van de duikersluis als monument voor de afsluiting in 1122.

Meerdere personen en organisaties vinden dit een interessant idee en overleg hierover met de HDSR (koppelkansen Sterke Lekdijk en herdenking sluiting 1122) en de gemeente is reeds opgestart. Maar we zoeken steun (hoe breder gedragen, hoe beter!) en materiaal (foto’s, tekeningen etc.) om een zo volledig mogelijk dossier over dit onderwerp te maken.

HDSR: Sterke Lekdijk

In het kader van het project Sterke Lekdijk/Hoogheemraadsschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR) zijn er z.g.n. koppelkansen in te brengen*, zoals deze onder het kopje : Cultuurhistorie : Zichtbaar maken oorspronkelijke afdamming Kromme Rijn

Doel:

Verhaal van de ‘canon van de dijk’ vertellen en weer zichtbaar maken: de afdamming van de Kromme Rijn. Dit hangt samen met de ontginning van Langbroek en de aanleg van de Nederrijn en Lekdijk.

Hoe:

In de dam in de Kromme Rijn is in de 15e eeuw een duiker aangelegd. Dit historisch waterstaatswerk (archeologie) was de belangrijkste kraan om het water in de Kromme Rijn, de grachten van Wijk, de gracht van Kasteel Duurstede en zelfs de grachten van Utrecht op peil te houden. Dit verhaal vertellen en zichtbaar maken.

Verschillende varianten zijn mogelijk, zoals het ontgraven van de inlaatduiker en muurwerken binnendijks, het reconstrueren van het peilschaalhuisje op het buitentalud van de dijk, of op een andere manier ruimtelijk zichtbaar maken, een informatiebord plaatsen, het verhaal toevoegen aan een bestaande app voor toeristen en recreanten.

*Koppelkansen: het woord zegt het al zijn kansen, die nog tegenover elkaar afgewogen moeten worden

Afbeeldingen/foto’s uit het verleden

Oude Aanzichtkaart/foto, situatie in 1871
Aanzicht kaart (verstuurd in 1914) met zicht op de stad Wijk vanaf de Lek, en links de inlaat van duiker waardoor vanaf circa 1465 water in de Kromme Rijn werd gebracht.
Bron: boek van Ad van Bemmel, pag. 212, De Lekdijk van Amerongen naar Vreeswijk
Uitsnede luchtfoto uit 1936-04-08
Bron: Foto Technische Dienst Luchtvaart afd. https://beeldbank.defensie.nl
Spelevaren in de jaren 70, Kees in het midden.
Bron: privé-foto Kees Corstanje
De bouwtekeningen van de laatste aanpassingen aan de duiker (20ste eeuw)

Details uit de luchtfoto van 1936. Er staat helaas geen exacte datum op deze tekening
Het peilhuisje boven de voormalige inlaatduiker, 1955. Tekening in zwartkrijt door Johannes de Kruijf. RAU: TA De Kruijf, nr 188. Bron: De Kromme Rijn, Waterstaat, onderhoud en gebruik vanaf 1600, Ad van Bemmel, Historische reeks Kromme Rijngebied nr. 4 1996
Tijdschaal uitgewerkt door Adriaan van Aelst

Meer informatie

Nog meer informatie kunt u vinden in:

  • De Lekdijk van Amerongen naar Vreeswijk, Ad van Bemmel, pag.213 -217
  • De dam bij Wijk, C. Dekker, Kromme Rijngebied 1981- 3, 26 pagina’s
  • De Kromme Rijn: Waterstaat, onderhoud en gebruik vanaf 1600, Ad van Bemmel


Frits van der Leije, bestuurslid Historische Kring t. Rijn en Lek, WbD, 3 april 2020

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

17 − 3 =