Van Cothen naar Werkhoven

(De Engen Rijn)

Sluis bij Cothen

In Cothen ligt een sluis- en stuwcomplex. Het systeem dateert uit 1865 en was onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is aangelegd door het Ministerie van Oorlog. De vorige sluis lag onder de Cotherbrug, zodat er altijd voldoende water stond in de Cothergrift.

De sluis wordt niet meer gebruikt. Scheepvaart is immers op dit deel van de Kromme Rijn niet mogelijk. De stuw erachter regelt het waterpeil in dit deel van de Kromme Rijn. Bij de stuw is een vispassage aangelegd.

Bij het verlaten van Cothen stroomt de rivier langs Riederweerd, Bloemenweerd, Hoge weerd, Heiligenweerd en Ossenwaard (links). Dit waren gebieden die regelmatig onder water liepen wanneer de rivier buiten haar oevers trad. Ook nu is aan de rivier terug te zien dat er een natuurvriendelijke oever is.

De eerste afgesneden meander

Voorbij de Ossenwaard komt er een scherpe meander in de rivier. In 1870 besloot de eigenaar van de rivier, het Ministerie van Oorlog, deze bocht af te snijden met een kanaal. Hierdoor zou de tweede ring met forten van de Hollandse Waterlinie eerder water krijgen uit de Kromme Rijn. Sinds die tijd stroomt een deel van het water via het kanaal en een ander deel via de Oude Kromme Rijn.

De Oude Kromme Rijn

Het eerste deel van de Oude Kromme Rijn is verbreed. Dit is om water indien nodig snel naar het Amsterdam-Rijnkanaal te kunnen afvoeren. Zoals bijvoorbeeld in maart 1998 toen extreme regenval voor een crisissituatie rond de Kromme Rijn zorgde.

Wanneer we de Oude Kromme Rijn volgen komen we uit bij een brug. Deze brug verbindt Molenspoor met Caspargauw. Na de aansluiting met de Caspargouwsewetering blijft er weinig meer over van de Oude Kromme Rijn. Een soort brede sloot slingert zich vervolgens terug in de richting van de N229. De rivier verlaat nu de gemeente Wijk bij Duurstede.

Wanneer de gemeentegrens Bunnik/Wijk bij Duurstede wordt bereikt, bestaat de Kromme Rijn nog steeds uit een kanaal en een afgesneden arm. Vlak na het passeren van de gemeentegrens komen beiden samen ter hoogte van de provinciale weg N229. Een prachtig stukje Nederlandse natuur.

De Kromme Rijn stroomt vervolgens onder de N229 door en vervolgt haar weg richting Werkhoven. Zonder verstoring van wegen, fietspaden, bruggen of boerderijen. Ongeveer 900 meter verder komen we vlak voor Werkhoven een groot ondergelopen stuk land tegen. Dit heeft te maken met kleiwinning, dat hier vroeger plaatsvond. De naam van de weg, Steenovenweg, herinnert nog aan deze geschiedenis. Ook dit is nog steeds een van de mooiere delen van de route.

De tweede afgesneden meander

Tegelijkertijd komen we de tweede afgesneden meander tegen. Het gegraven kanaal dat rechtdoor gaat heet de Kalverwetering, maar omdat deze al in 1440 werd gegraven, staat deze bekend als de Kromme Rijn.

De afgesneden arm van de Kromme Rijn heet in eerste instantie Kattenveldse Meer en op de terugweg bij Werkhoven richting de Kalverwetering heet de afgesneden arm de Werkhovense Rijn of Achter Rijn. De Kattenveldse Meer bestaat sinds de laatste twee eeuwen. Uit een kaart van Bernard du Roy uit 1743 staat deze niet ingetekend. Kaarten uit 1864 en 1868 vermelden de Kattenveldse Meer wel. De afgesloten bocht moet na de afsluiting zijn verland.

De Werkhovense Rijn had langere tijd een andere loop. Het ontwikkelde zich tot een nieuwe zijrivier dat ergens in de buurt van de watertoren ontsprong en vervolgens de oude route van de Rijn langs Werkhoven volgde. Hoogtekaarten laten wel zien dat het Kattenveldse Meer eeuwenlang de originele route van de Rijn was. De Werkhovense Rijn is tegenwoordig niet veel meer dan een flinke sloot in een weiland. Vroeger was er in de Achter Rijn een loswal. Trekschuiten legden daar aan, totdat rond 1920 de rivier te ondiep werd.

Sluizen bij Werkhoven

Voordat de Achter Rijn en de Kalverwetering samenkomen, moet iets aan de waterbeheersing gebeuren. In de Achter Rijn ligt daarvoor een stuw. In de Kalverwetering ligt een stuw met sluis.

Dit is een stelsel dat vergelijkbaar is met Cothen. Ook hier is het sluis- en stuwcomplex in 1870 aangelegd door het Ministerie van Oorlog en ook hier is het niet meer in gebruik. De stuw zorgt voor het waterpeil in dit deel van de rivier. Vanaf deze stuw is de rivier te bevaren tot aan Utrecht.

Stuw bij Werkhoven

Van Werkhoven naar Odijk