Geschiedenis Langbroek

Geschiedenis Langbroek

Het gebied tussen Cothen en Doorn was eeuwenlang een laag gelegen moeras. Het gebied werd gevuld door het grondwater van de Utrechtse Heuvelrug en overstromingen van de Rijn. Met de afdamming van de Rijn bij Wijk bij Duurstede in het jaar 1122 kon het moeras worden ontgonnen. De geschiedenis Langbroek gaat van start.

De ontginning was dan wel het initiatief van de Utrechtse bisschop, in 1126 gaf hij de ontginning in handen van het Domkapittel dat al veel gebieden rond Langbroek in bezit had. De daadwerkelijke uitvoering gebeurde door ministerialen die kolonisten aantrokken. De drooglegging gebeurde door de aanleg van de Langbroekerwetering. Vanuit hier werden kavels uitgezet naar het noorden en zuiden tot aan de Goyerwetering in het noorden en de Hoofdwetering en Landscheidingsweg in het zuiden.

Drie kernen

Langs de Langbroekerwetering ontstond een lintbebouwing van boerderijen. Op de kruising met de weg van Cothen naar Doorn ontstond rond 1300 een kerk en vervolgens het dorp Nederlangbroek. Het vormde een eigen gerecht.

In het oosten van de ontginning spreken we over Overlangbroek. Hier ontstond rond 1337 ook een kerk met bebouwing. Overlangbroek vormde eveneens een eigen gerecht. Een derde kern ontstond bij de kruising van de Bovenwijkerweg en de Langbroekerdijk. Dit buurtschap heet De Stenen Brug.

In 1599 werd een stuk van Nederlangbroek afgesplitst en omgevormd tot het gerecht Hardenbroek. In 1798 werden Nederlangbroek en Hardenbroek samengevoegd. De gemeente Langbroek ging in 1996 over in de gemeente Wijk bij Duurstede.

Kastelen en woontorens

In Langbroek zijn veel versterkte huizen te vinden, waarvan een aantal uitgroeide tot kastelen. Het gaat om:

  • Lunenburg (14e-eeuw)
    De woontoren dateert uit de minimaal 1339. In 1538 werd het kasteel erkend als ridderhofstad. Het kasteel werd in 1944 tijdens een bombardement verwoest. De woontoren bleef gespaard.
  • De Roetert (14e-eeuw, verdwenen)
    Het versterkte huis is voor 1830 verdwenen.
  • Sandenburg (14e-eeuw)
    Rond 1320 gebouwd. In 1538 werd het kasteel erkend als ridderhofstad. De woontoren is aan het eind van de achttiende eeuw gesloopt en vervangen door een nieuwe. Baron van Lynden van Sandenburg breidde het gebouw in 1857 uit met vleugels en hoektorens. Sandenburg is het grootste landgoed in Langbroek. De bijbehorende boerderijen en dienstwoningen hebben luiken in de kleuren geel, rood en groen, afkomstig van het familiewapen van Van Lynden van Sandenburg.
  • Walenburg (13e-eeuw)
    Rond 1300 met twee verdiepingen verhoogd. Vanaf de 15e eeuw nauwelijks bewoond. In 1965 weerd bewoonbaar gemaakt.
  • Dompselaer (15e-eeuw, verdwenen)
    Gebouwd rond 1436 en was een leen van de heren van Gaasbeek. In 1539 werd het kasteel Dompselaer erkend als ridderhofstad. Het is gesloopt rond 1800.
  • Groenestein (14e-eeuw, verdwenen)
    Gebouwd rond 1400 en gesloopt rond 1862. Alleen het poortgebouw is er nog. In 1539 werd het kasteel erkend als ridderhofstad.
  • Hinderstein (14e-eeuw)
    De woontoren is uit het jaar 1300. In 1538 werd het kasteel erkend als ridderhofstad. In 1847 is Hinderstein gerenoveerd.
  • Jagenstein (14e-eeuw, verdwenen)
    In de 14e eeuw betrof het een woontoren. Deze is afgebroken.
  • Ten Marsche (14e-eeuw, verdwenen)
  • Noortwijck (14e-eeuw, verdwenen)
    Verdwenen in de middeleeuwen. Vermoedelijk bevinden zich in de grond nog funderingsresten.
  • Weerdestein (14e-eeuw)
    De woontoren is uit ongeveer 1300 en had drie grachten. In 1538 werd het kasteel erkend als ridderhofstad. Het poortgebouw is uit 1642.
  • Zuijlenburg (13e-eeuw)
    Het kasteel wordt in 1270 genoemd. In 1536 werd het kasteel erkend als ridderhofstad.
  • Rhodestein (17e-eeuw, verdwenen).
    Rhodestein was een buitenplaats en is in 1878 gesloopt.

De kastelen Hinderstein, Lunenburg, Sandenburg, Walenburg, Weerdesteyn en Zuilenburg zijn particulier bezit.