Home > Geschiedenis Kromme Rijngebied >  

Geschiedenis van Schalkwijk

Geschiedenis Schalkwijk

Al in de late ijzertijd is er bewoning in Pothuizen. Er wordt hier langs de Lekdijk zelfs een Romeinse stenen gebouw vermoed. De rest van het huidige Schalkwijk is moeras. In de 12e eeuw wordt de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede afgedamd en is de Lek voorzien van eerste dijken. Het moeras wordt ontgonnen door een aantal weteringen te graven, die uitkomen op de Vaartsche Rijn.

De geschiedenis van Schalkwijk begint daarmee eigenlijk in de 12e eeuw. Het Schalkwijkse deel van de ontginning (Bieshaar en Tetwijk) wordt als eerste ontgonnen, alsmede het Waalseveld of Rietveld. In een tweede fase wordt de rest ontgonnen, te weten Goyerveld, Kanenbroek en Blokhoven. In het midden van de ontginning ontstaat al vrij snel het ontginningsdorp Schalkwijk. Het bestaat uit enkele huizen, een kerk en een kasteel van de eigenaar van het nieuwe gebied.

Langs de Schalkwijksewetering ontstaan boerderijen die een lange lint vormen. Het meeste westelijke deel is te nat en de boerderijen langs het Rietveld zien we dan ook terug langs de Waalsewetering. In de ontginning Vuijlcop speelt hetzelfde en staan de boerderijen langs de Houtensewetering.

In 1304 krijgt raakt de Heer van Schalkwijk betrokken in de Vlaams-Hollandse oorlog. Wanneer hij met andere edelen op de vlucht slaat en bij Beusichem de Lek probeert over te steken, wordt hij gedood door de Heer van Culemborg. Die wordt daarna eigenaar van het gerecht Schalkwijk en breekt het kasteel af. In 1330 wordt het gerecht Pothuizen toegevoegd aan het gerecht Schalkwijk.

In de 14e eeuw verschijnt er een nieuw kasteel Schalkwijk. Dit huis wordt erkend als ridderhofstad. Vanaf 1633 komt Schalkwijk en kasteel in handen van de steenrijke Jonkheer Ram. De kapel van het kasteel neemt hij in gebruik als schuilkerk en na klachten van de Schalkwijkse dominee vindt er in 1651 een inval plaats. Ambachtsheer Jonkheer Ram wordt als straf verbannen. Andere kastelen in Schalkwijk zijn Marckenburg, Blokhoven en Vuijlcop. Dit laatste kasteel is het oudste aanwezige woonhuis van de huidige gemeente Houten. Ook Vuijlcop wordt een ridderhofstad.

Dwars door Schalkwijk loopt de landroute van Utrecht naar Culemborg en ’s Hertogenbosch. De Schalkwijksewetering is in gebruik als vaarroute op Utrecht. In 1868 doorsnijdt de spoorlijn het dorp. Ook verschijnt er een station. De Heilige Michaelskerk en het Canisiusgesticht zijn twee opvallende bouwwerken die in de 19e eeuw verschijnen. De Michaelskerk is zo groot dat deze de bijnaam ‘Kathedraal van Het Sticht’ draagt.

Na de Tweede Wereldoorlog wordt er rond deze kerk meerdere huizen gebouwd. Het zwaartepunt van Schalkwijk verplaatst zich van de Brink naar de rk kerk, supermarkt en café-restaurant. De lange lintbebouwing verdicht zich, maar grootschalige nieuwbouw blijft achterwege.