Castellum Fectio en Romeins Houten
In het achterland van Castellum Fectio en de Limes
De expositie schetst een beeld van de bewogen geschiedenis van het Romeinse grensfort Castellum Fectio en de invloed ervan op de omgeving. Het fort werd gesticht in het begin van de jaartelling en omstreeks het jaar 270 verlaten. Fectio had een internationale bezetting: er waren infanterie- en ruitereenheden uit Rome, Brittanië, Spanje, Thracie (Bulgarije) en ook inheemse hulptroepen.
Aan de hand van archeologische vondsten geeft de expositie een beeld van het alledaagse leven van de soldaten in het fort en de bewoners van de beide aangrenzende burgerlijke nederzettingen. Aan bod komen de uitrusting van de militairen, hygiëne, eetcultuur, ambacht en handel, ontspanning, huisvesting, enzovoort. Als klap op de vuurpijl tonen wij een speciaal voor ons gebouwde maquette van het Romeinse fort.
De tentoonstelling maakt ook een uitstapje naar het achterland van Fectio, waar een vroege voorloper van Houten in opkomst was. Er zijn in Houten resten gevonden van drie villa’s uit de Romeinse tijd: een in het Oude Dorp, een aan de Molenzoom en een in ’t Goy. Vermoedelijk waren de bewoners Romeins, misschien wel gehuwd met een inheemse vrouw. Romeins Houten en ’t Goy waren goed bereikbaar vanaf de Limesweg. De archeologische objecten in de tentoonstelling vertellen het verhaal van het fort, de villa’s en het achterland.
Van opstaan tot slapengaan
Van een gewone middeleeuwer
In de expositie ‘Van opstaan tot slapengaan’ vertelt een middeleeuwse landarbeider met vrouw en kinderen over een werkdag in hun leven. Zij wonen in een huisje in het ontginningsgebied van de Schalkwijkse Wetering. De middeleeuwer verricht diensten voor de heer van kasteel Vuylcoop.
Het verhaal van de middeleeuwse landarbeider en z’n gezin over hun doen en laten van vroeg in de ochtend tot s ’avonds laat, is opgenomen in een kleurrijke brochure. Alle in het dagelijkse leven gebruikte voorwerpen tonen we in de vitrines. Voor de liefhebber is er een recept voor appelepap.
Rijkdom in de 17e-19e eeuw
Houten in de nieuwe tijd
De expositie ‘Houten in de nieuwe tijd’ vertelt iets over burgers en boeren in en rond Houten, eeuwenlang een agrarisch dorpje rond een kerk. Wegen uit alle richtingen kwamen er samen. Vanaf de 17e eeuw nam het doorgaande verkeer toe. Er kwamen herbergen in Houten en ook de hoefsmid had werk.
Het dorp werd bestuurd door een schout en schepenen. Zij vergaderden in de opkamer van herberg De Roskam aan de Brink. Een van de bekendste inwoners uit die tijd was Jasper van Lynden, schout van Houten en woonachtig in de buitenplaats Zorgvliet. Hij was bevriend met Diederick van Veldhuysen van kasteel Heemstede, een rijke koopman die tuinen liet aanleggen in de Franse stijl.
Er woonden herenboeren in grote boerderijen rond Houten, zoals De Grote Geer en Overdam. Zij waren gefortuneerd en bezaten grote landerijen die ze verpachtten. Boerderij Overdam was een versterkte boerderij met omringende gracht en toegangspoort. Er liep die tijd nogal wat gespuis rond. De tentoongestelde objecten getuigen van de rijkdom aan voorwerpen, gevonden in en rond Houten.
Boomstamkano uit Houten
Van opgraven tot conserveren
Archeologisch onderzoek bij Houten-Castellum in 2011 leverde een wel zeer opmerkelijke vondst op: een boomstamkano van negen meter lengte uit de IJzertijd. Archeologen graven wel vaker kano’s op, maar het Houtense exemplaar is bijzonder omdat het gekapt is uit het zachte hout van een grote els. Andere in Nederland gevonden kano’s uit die tijd zijn gemaakt van eikenhout.
De expositie vertelt het verhaal van de vondst van de kano, de berging, het onderzoek en het vervoer naar Restaura in Heerlen. Daar wordt de boomstamkano geconserveerd en gereed gemaakt voor transport naar Houten. Wanneer dat gebeurt, weten we (nog) niet. Er is een videopresetatie te zien over de opgraving van de kano, de berging, het transport, het onderzoek en het restauratieproces. De archeologische opgraving in Houten-Castellum heeft destijds vele vondsten opgeleverd. Een aantal is te zien op de expositie.