Op zaterdag 4 juli verzamelen zich bij de Heilige Nicolaaskerk de “dorpswandelaars” die gekomen zijn om het verhaal van Odijk te beleven. De dorpshistoricus Raymond van Uppelschoten zou ons meenemen in de wandeling door de geschiedenis van Odijk.

Hij startte zijn verhaal met een waarschuwing. Verwacht vooral geen kastelen en kathedralen. Odijk was altijd een arme plattelandsgemeente en men is nooit “zuinig” geweest op historische monumenten. Maar dat bleek geen probleem: door de enthousiaste en boeiende verhalen van Raymond werd het een heel mooie en interessante wandeling.

Start bij de Nicolaaskerk

We begonnen bij de pastorie van de Heilige Nicolaaskerk. Een markant punt in Odijk. In 1964 gebouwd toen Odijk in de jaren 50 van de vorige eeuw steeds meer inwoners kreeg als forensengemeente. Ook het aantal katholieken nam toe. Het bisdom vond dat er een grote kerk moest komen en gaf architect Jan van Dongen opdracht een kerk te bouwen met 600 zitplaatsen. Deze werd in 1964 gewijd. Maar door de ontkerkelijking was de kerk al snel te groot. In 2025 werd in het overleg van alle Paus Johannes XXIII-locaties (in het Kromme Rijngebied) besloten dat de komende vijf jaar vijf kerken verkocht worden (Odijk, Wijk bij Duurstede, ’t Goy, Werkhoven en Schalkwijk). Waarschijnlijk wordt de kerk afgebroken en zal de plek als inbreidingslocatie gaan dienen.

De Meent van Maria van Boechout

De Meent is een belangrijke straat met winkels-anno-nu en jaren 60- en 70-huizen. Toch heeft dit stukje Odijk ook al een lange geschiedenis. In 1556 schonk Maria van Boechout, vrouwe van Beverweerd en Odijk, een langgerekt stuk grond aan de kerk. De bedoeling was dat de toenmalige inwoners daar gebruik van konden maken.

Raymond had de nodige grote foto’s (prenten) bij zich van hoe de zaken er vroeger bij stonden in Odijk. Op De Meent stonden kleine arbeidershuisjes en een enkele boerderij. Uiteindelijk allemaal verdwenen. Het is nu een moderne winkelstraat.

Wandelend door de Boomgaardstraat komen we bij een bankje het monumentje tegen van schoolmeester en wethouder Henk Hol. Hij heeft veel betekend voor Odijk. Op deze plek vertelt Raymond over de nogal roerige geschiedenis van scholen in Odijk. In de jaren 60, toen Odijk sterk ging uitbreiden, waren er ook meer scholen nodig. Deze zijn ettelijke keren verplaatst omdat men de grond nodig had voor huizenbouw. Men bouwde voornamelijk jaren 60-doorzonwoningen, allemaal op dezelfde manier gebouwd: type Smit 2 noemde men dit.

Het Wapen van Odijk

Hoewel er weinig oude gebouwen bewaard zijn gebleven, is Het Wapen van Odijk aan de oude Meent wel van oudsher een horecaonderneming. En daarmee dus een stukje gezellig historisch Odijk.

Het enige oude monument: Het witte Kerkje

We eindigden bij het enige echte oude monument in Odijk, Het Witte Kerkje. Dit monument kent een boeiende geschiedenis. De basis daarvan is al in 1235 gelegd. In bronnen is vermeld dat er toen al een kapel stond. In 1547 werd de stenen kerk vernieuwd en uitgebreid tot een grote kruiskerk, betaald door 3 Jofferen uit Amersfoort! Waarom betaalden die een kerk in Odijk? Zij bleken de kleindochters van een van de rijkste boeren uit Odijk, hadden geld als water en stelden zo hun plaats in de hemel veilig.

Na de beeldenstorm in 1566 werd de kerk protestants. In 1818 was er geen geld meer voor groot onderhoud en is besloten het koor van de kerk met een kleine uitbreiding te behouden en te restaureren en de rest van de kerk af te breken. Ook werd er toen een fraaie domineeswoning gebouwd.

Op dit punt leest Raymond een tekst voor uit het boek: Van kerk en dorp, 200 jaar Witte Kerkje van Odijk, waarin Wil van der Plas en hij de geschiedenis van Het Witte Kerkje, maar ook van Odijk hebben beschreven.¹ Het is een stukje tekst geciteerd uit het boekje: Dertig jaren domineesche (1938) waarin de vrouw van dominee De Vrijer, Marie Struijs, verwoordt dat ze ongelooflijk blij en dankbaar was dat ze in dit mooie zonnige huis mocht wonen.

Raymond besluit met het verhaal van de huidige bekostiging van het onderhoud van de kerk. In 1977 was er weer groot onderhoud nodig. Iemand kwam op het idee om een rommelmarkt te organiseren. Dat leverde veel geld op en tot op heden wordt die elk jaar gehouden. Daaruit voortkomend is ook de tweedehands winkel ontstaan: Het Snuffelhonk. Alle verdiensten daarvan worden besteed aan het onderhoud van de kerk, maar ook aan andere goede doelen in Odijk.

Eigenlijk — zo besluit Raymond — typerend voor de hele geschiedenis van Odijk: praktisch, niet wachten tot de gemeente wat regelt, maar zelf zaken oppakken en als gemeenschap de handen ineenslaan. Er mag veel “ouds” verloren zijn gegaan, duidelijk is dat Odijk Het Witte Kerkje als monument koestert. Unaniem vonden de deelnemers dat dit een mooie, interessante en bijzondere dorpswandeling was.

1. Het boek over 200 jaar Witte Kerkje en de geschiedenis van Odijk is te koop via de historische kring Tussen Rijn en Lek (zie op de website bij publicaties, historische reeks) en bij de Protestantse Gemeente Odijk. ↩︎